Mevduat Sigortası Nedir, Ne Değildir?

Tahmini Okuma Süresi: 2 dakika

Son bir kaç aydır ekonomik açıdan oldukça hassas bir dönemden geçiyoruz. Döviz kurlarındaki dalgalanmalar, faiz artışları, TEFE-TÜFE derken hepimiz bir parça finansçı olduk. Bu yoğun ekonomik gündemde bankalardaki mevduatlar ve bu mevduatların güvenliği oldukça önemli bir konu haline geldi. Bu nedenle sigorta literatüründe kendine çok fazla yer bulamayan mevduat sigortasını ana hatlarıyla anlatmak istedik.

Mevduat bir bankaya geri alınmak koşuluyla yatırılan paradır. Mevduat sigortası ise bankanın ödünç aldığı bu parayı geri ödeyememe riskine karşı kişi veya kurumları koruyan sigorta türüdür. Dünya üzerinde farklı uygulamaları olmakla birlikte bu yazımızda Türkiye’deki mevduat sigortası uygulamasını inceleyeceğiz.

Sigortanın Kapsamı

Mevduat sigortası ülkemizde yaklaşık 35 yıldır uygulanmaktadır. 1983 yılında T.C. Merkez Bankası bünyesinde uygulanmaya başlayan bu sistem 2006 yılında bugünkü kapsamı ile düzenlenmiştir ve sistem Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) tarafından yönetilmektedir. Türkiye’de mevduat toplama yetkisi olan yerleşik bankaların mevduat sigortası sistemine katılması zorunludur.

Ülkemizdeki mevduat sigortası, yalnızca bireysel mevduatları güvence altına almaktadır, ticari banka hesapları daha geniş bir ifadeyle tüzel kişiliklere ait mevduatlar bu sigortanın kapsamına girmez. Buna göre bireylere ait;

  • TL, döviz ve kıymetli maden cinsinden vadeli/vadesiz hesaplar,
  • Birikim hesapları,
  • Maaş hesapları gibi tüm bireysel banka hesapları bu sigorta ile teminat altındadır.

Ancak tahvil, bono, hisse senedi, yatırım fonu gibi varlıklar da sigorta kapsamında değildir.

Sigortanın Üst Sınırı

Mevduat sigortası kapsamında bir bankada bir kişi için verilen maksimum teminat 100 Bin TL’dir. Döviz veya kıymetli maden cinsinden mevduatlarda ise güncel kur üzerinden TL’ye çevrilerek hesaplama yapılır. Buradaki önemli nokta 100 Bin TL’lik sınırın her bir banka için ayrı ayrı geçerli olduğudur, yani bir bankada 200 Bin TL’niz varsa yalnızca 100 Bin TL’si sigorta kapsamındadır ancak beş farklı bankada 100’er Bin TL, toplamda 500 Bin TL’niz varsa tamamı sigorta kapsamındadır.

Sigortaya Tabi Olmayan Mevduatlar

Yazının başında da belirttiğimiz gibi mevduat sigortası sistemi Türkiye’de 35 yıldır uygulanmasına rağmen 90’lı ve 2000’li yıllarda yaşanan banka krizlerinde birçok vatandaş mağdur olmuştur. Bunun nedeni o dönemde müşterilerin mevduatlarının önemli kısmının yurtdışındaki off-shore (kıyı bankacılığı) hesaplara gönderilmiş olmaları. Off-shore hesaplar yüksek oranda faiz verirler ancak sıkı denetlenmezler ve bu tarz sigortaların kapsamına dahil değillerdir. O dönemde de bu hesaplar sigorta kapsamında olmadığından mevduat sahipleri paralarını TMSF’den geri alamadılar.

Mevduat sigortasının kapsamı dışında bırakılan mevduatlar;

  • Bankaların yurt dışı şubelerindeki mevduatlar
  • Off-shore hesaplardaki mevduatlar,
  • Şirketlere ait ticari mevduatlar,
  • Banka ortaklarının/yöneticilerinin ve bunların yakın akrabalarının mevduatlarıdır.
Sigorta Primi

Mevduat sigortası primleri mevduat toplayan bankalar tarafından TMSF’ye ödenir. Primler üçer aylık dönemlerde hesaplanır, hesaplamada kullanılan oranlar bankaların kredi risk seviyelerine göre mevduat tutarının %0,011 ila %0,019’u arasında değişmektedir. Sigorta kapsamına girmeyen mevduatlar için herhangi bir prim ödenmez. Prim hesaplama yöntemiyle ilgili detaylı bilgi için tıklayınız.

Güncel Rakamlar

2017 yıl sonu verilerine göre Türkiye’deki mevduat tutarı 1.710 Milyar TL’dir, mevduat sigortası kapsamına giren tutar ise 426 Milyar TL’dir, diğer bir değişle Türkiye’deki mevduatların %25’i sigorta kapsamındadır.

Finansal istikrar ve toplumsal refahın korunmasında mevduat sigortasının önemli bir rolü vardır. Yukarıdaki grafiğe bakıldığında 2006 yılından bu yana sigortalılık oranlarında önemli bir iyileşme olmadığı görünüyor, hatta bir miktar gerileme var.

Mevduat sigortası kapsama alanının genişletilmesi için teminat üst sınırın her yıl TÜFE’ye endeksli olarak arttırılması veya ticari mevduatların da sigortalanması gibi uygulamalar hayata geçirilebilir.

Bireyler olarak bizlerin yapabileceği şey ise 100 Bin TL’nin üzerinde mevduatımız varsa bu mevduatı sigorta limitini aşmayacak şekilde farklı bankalara dağıtmak.

Kaynaklar;

TMSF İnternet Sitesi,  https://www.tmsf.org.tr/

TMSF, 2017 Yılı Faaliyet Raporu, https://www.tmsf.org.tr/tr/Rapor/YillikRapor

Deposit Insurance, https://en.wikipedia.org/wiki/Deposit_insurance

07/11/ 2006 Tarih Ve 26339 Sayılı Sigortaya Tabi Mevduat Ve Katılım Fonları İle Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunca Tahsil Olunacak Primlere Dair Yönetmelik

Paylaşmaya değer bulduysanız;
Hasan Meral

Hasan Meral

Finans sektöründe underwriting, kurumsal bankacılık ve ürün yönetimi alanlarında çalıştı. Halen Unico Sigorta'da Ürün ve Süreç Yönetimi Müdürü olarak çalışmakta ve Marmara Üniversitesi, Bankacılık Anabilim Dalında doktora tezi hazırlamaktadır.

Mevduat Sigortası Nedir, Ne Değildir?” için 2 yorum

  • Ocak 11, 2019 tarihinde, saat 2:08 pm
    Permalink

    Bankalar batınca karşılıksız hazine bonoları da tmsf garantisine girmez

    Yanıtla
    • Hasan Meral
      Ocak 13, 2019 tarihinde, saat 3:48 pm
      Permalink

      Merhaba Ali Bey, katkınız için teşekkür ederiz.

      Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir