TÜİK tarafından yayımlanan 2023-2025 Hayat Tabloları’na göre Türkiye’de yaşam beklentisi yükselirken, uzun ömür ile sağlıklı geçirilen yıllar arasındaki fark dikkat çekti. Doğuşta beklenen yaşam süresi 78,5 yıla ulaşmasına rağmen sağlıklı yaşam süresi 58 yıl olarak hesaplandı. Kadınlar erkeklerden 5,2 yıl daha uzun bir yaşam beklentisine sahipken, sağlıklı geçirilecek süre erkeklerde 2,2 yıl daha yüksek çıktı. Avrupa karşılaştırması ise Türkiye ile AB-27 arasındaki ayrışmanın toplam ömürden çok sağlıklı yaşam süresinde belirginleştiğini ortaya koydu.
Türkiye İstatistik Kurumu, Türkiye’deki yaşam beklentisinin yaş, cinsiyet ve eğitim durumuna göre analiz edildiği 2023-2025 Hayat Tabloları’nı yayımladı. Rapora entegre edilen Avrupa tabloları, Türkiye’nin toplam ve sağlıklı yaşam sürelerini AB ülkeleriyle kıyaslıyor. Ortaya çıkan tablo, demografik gruplar arasındaki yaşam beklentisi makasının giderek açıldığını gösteriyor.
Yaşam Beklentisindeki Artış İleri Yaşlarda da Sürdü
Türkiye’de doğuşta beklenen yaşam süresi 2022-2024 dönemindeki 78,1 yıldan 2023-2025 döneminde 78,5 yıla çıktı. Erkeklerde 75,5 yıldan 75,9 yıla yükselen bu süre, kadınlarda 80,7 yıldan 81,1 yıla ulaştı. Böylece genel ortalama ile her iki cinsiyette 0,4 yıllık artış kaydedildi.
Benzer eğilim ileri yaşlarda da görüldü. 65 yaşındaki bir kişinin kalan yaşam süresi önceki dönemde 18 yıl iken yeni dönemde 18,4 yıla yükseldi. Bu yaştaki kadınların ortalama 20 yıl, erkeklerin ise 16,7 yıl daha yaşaması bekleniyor. Cinsiyetler arasındaki yaşam süresi farkı yaş ilerledikçe daraldı. Doğuşta 5,2 yıl olan fark, 65 yaşında 3,3 yıla geriledi.
Sağlıklı yaşam süresi, kişinin sağlık kaynaklı bir sorun nedeniyle günlük faaliyetlerinde kısıtlılık yaşamadan geçirmesi beklenen dönemi ifade ediyor. Türkiye’de bu süre erkeklerde 59,1 yıl, kadınlarda ise 56,9 yıl oldu. Toplam yaşam beklentisinde kadınların lehine olan görünüm, sağlıklı geçirilen yıllarda yön değiştirdi.
Avrupa Karşılaştırmasında Sağlıklı Yaşam Farkı Öne Çıktı
Avrupa Birliği’nin 27 ülkesinde doğuşta beklenen yaşam süresi 2024 yılında ortalama 81,5 yıl oldu. Türkiye’de ise bu süre 78,5 yıl olarak hesaplandı. Türkiye ile AB-27 ortalaması arasında toplamda üç yıllık fark bulunurken, aynı fark hem erkeklerde hem kadınlarda korundu.
Sağlıklı yaşam süresinde daha geniş bir ayrışma oluştu. AB-27 ortalaması erkeklerde 64,8 yıl, kadınlarda 65,5 yıl olarak kaydedildi. Türkiye’de erkeklerin sağlıklı yaşam süresi Avrupa ortalamasının 5,7 yıl, kadınlarınki ise 8,6 yıl altında kaldı.
Cinsiyet dağılımı da iki farklı görünüm sundu. AB-27 ortalamasında kadınların sağlıklı yaşam süresi erkeklerden 0,7 yıl daha uzunken, Türkiye’de erkekler kadınların 2,2 yıl önünde yer aldı. Türkiye, tabloda bulunan ülkeler arasında sağlıklı yaşam süresinde erkeklerde en düşük beşinci, kadınlarda ise en düşük üçüncü değere sahip oldu.
Eğitim Grupları Arasında Beş Yıla Varan Yaşam Farkı
Eğitim durumuna göre hazırlanan tablolar, öğrenim düzeyi yükseldikçe kalan yaşam süresinin arttığını gösterdi. Otuz yaşındaki yükseköğretim mezunlarının ortalama 53,4 yıl daha yaşaması beklenirken, bu süre ortaöğretim mezunlarında 51,1 yıl, ortaöğretim altı eğitim düzeyindeki kişilerde ise 49,8 yıl oldu. Yükseköğretim ile ortaöğretim altı eğitim grupları arasındaki fark erkeklerde 5,1 yıla, kadınlarda 4,6 yıla ulaştı. Ayrışma ileri yaşlarda azalsa da tamamen kapanmadı. Altmış beş yaşında iki grup arasındaki kalan yaşam süresi farkı 2,4 yıl olarak hesaplandı.
Kaynak
Türkiye İstatistik Kurumu. (2026, 29 Temmuz). Hayat tabloları, 2023-2025 (Sayı: 58232). https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/58232
